Boris Orlando
Door Boris Orlando op

Vitamines en andere voedingsstoffen die ons lichaam niet zelf kan maken noemen we essentiële voedingsstoffen. Dit zijn dus niet enkel heel belangrijke voedingsstoffen voor het goed functioneren van ons lichaam. Het zijn stoffen die we absoluut uit voeding moeten halen om te kunnen overleven.

Meer dan andere dieren is de mens afhankelijk van dieet voor de invulling van de nood aan voedingsstoffen. Dit komt wellicht doordat we in de geschiedenis van onze evolutie voldoende voeding ter beschikking hadden om aan de noodzakelijke inname te komen.

Een voorbeeld is vitamine C. In tegenstelling tot de meeste dieren maken we dit niet zelf. Dit wil zeggen dat we voldoende vitamine C ter beschikking hadden in onze voeding op het moment dat een van onze verre voorouders leefde met de genmutatie die vit C- metabolisme onmogelijk maakte. Zonder voldoende vit C in hun dieet was die voorouder uitgestorven.

Zo zijn er veel voorbeelden van hoe de evolutie van de mens niet echt het schoolvoorbeeld van goed ontwerp is. Vitamine B12 is wellicht de mooiste illustratie.

Vit B12 is cruciaal om te kunnen overleven. Elke cel in ons lichaam heeft B12 nodig om te functioneren. We gebruiken het om vetzuren en aminozuren te produceren en om ons DNA te herstellen. Vooral het zenuwstelsel is afhankelijk van B12 omdat vele vetzuren gebruikt worden om myeline te maken, de stof die onze neuronen en zenuwbundels omhult.

Tekort aan B12 veroorzaakt macrocytaire bloedarmoede, een aandoening die effecten heeft die gelijkaardig zijn aan de neveneffecten van chemotherapie. De oorzaak is namelijk identiek: cellen die zich snel delen zijn zeer gevoelig voor verstoring van het DNA. Stamcellen in ons beenmerg die bloedcellen produceren behoren tot de meest actieve en snelst delende cellen in ons lichaam. Dus wanneer DNA-synthese verstoord is, door chemotherapie of door een B12 tekort, zien we een terugval in bloedcellen. Dit leidt tot extreme vermoeidheid en een verzwakking van ons immuunsysteem. Op lange termijn is deze conditie dodelijk.

B12 vinden we enkel terug in dierlijke voeding. De beste bronnen zijn vlees, vis en schaaldieren. Eieren en melk hebben ook wat B12. Planten en fungi hebben geen behoefte aan B12, dus ze bevatten het ook niet. De zeldzame zogenaamde alternatieve bronnen zoals bepaalde zeewieren en biergist bevatten B12 achtige componenten , maar die hebben geen B12 activiteit in de menselijke fysiologie. Dit zijn de zogenaamde pseudo B12 correnoiden. Ze wedijveren met de bio opneembare vormen van B12 en maken zo een tekort nog erger.

Herbivoren maken B12 zelf in hun darmen. Planteneters huizen miljarden bacteriën in hun verteringskanaal die B12 voor hen maken. Het is een symbiose waarbij de herbivoor voldoende voeding voorziet (in de vorm van cellulose en vezels) om hun darmbacteriën te voeden. In ruil produceren de bacteriën vetzuren en voedingsstoffen zoals B12.

De mens produceert op dezelfde manier ook enkele voedingsstoffen, zoals vitamine K. Vreemd genoeg produceren dezelfde bacteriën die vit K aanmaken ook vit B12. Dus waarom is B12 dan essentieel en K niet?

Het antwoord ligt in onze evolutie en haar vreemde kronkels. De bacteriën die K en B12 maken doen dit in de dikke darm. Maar wij kunnen B12 enkel absorberen in de dunne darm. En die komt voor de dikke darm. Alle B12 die we zelf produceren scheiden we dus elke dag intact weer uit. Onze feces bevatten voldoende B12 om aan de dagelijkse behoefte te voldoen.

B12 toont dus aan dat we heel lang geleden herbivoren waren, maar ons genetisch hebben aangepast aan vleesconsumptie. Ooit waren we planten-etende primaten en was onze darmstelsel in staat om B12 te produceren en op te nemen. Als dit niet het geval was dan waren we uitgestorven. Op een gegeven punt in de geschiedenis van de evolutie echter is vlees een zodanig groot deel gaan uitmaken van ons dieet dat we stopten met B12 absorptie in de dikke darm. We werden volledig afhankelijk van de absorptie in de dunne darm en de voorziening via dieet. De mens evolueerde van herbivoor naar obligate carnivoor.

Wie zich strikt veganistisch voedt heeft geen ander keuze dan B12 supplementen te nemen. Hierbij is belangrijk te weten dat de opneembaarheid geringer is dan hun natuurlijke variant. De dosis bij inname moet dus veel hoger zijn dan de aanbevolen dagelijkse behoefte.